Todesfuge, een gedicht om niet te vergeten

van totaal € 12.000 (4%)

Het beroemde gedicht Todesfuge van Paul Celan over de verschrikkingen van de Holocaust staat centraal in de tentoonstelling Een graf in de wolken die op 11 december opent in het Joods Historisch Museum. Paul Sars, hoogleraar Duitse taal en cultuur, is samen met kunstenares Helly Oestreicher gastconservator van de tentoonstelling. Met ondersteuning vanuit het vfonds en de Faculteit Letteren is het werkschrift 'Todesfuge. Een gedicht om niet te vergeten' gerealiseerd. Dit werkschrift over het gedicht, de Jodenvervolging en de waarde van herinneren is bedoeld voor middelbare scholieren en wordt gratis ter beschikking gesteld.

Om een extra impuls te geven aan het betrekken van scholieren bij de herinnering aan en het herdenken van de Jodenvervolging wil Paul Sars samen met zijn studenten dit werkschrift met een les bezorgen in de klas èn deze klassen een bezoek aan de tentoonstelling aanbieden. Om dit voor 500 scholieren mogelijk te maken is € 12.000 nodig. Wilt u meehelpen dit te realiseren? 

Het werkschrift
Het werkschrift wordt vanaf 1 oktober 2020 gratis beschikbaar gesteld aan 25.000 middelbare scholieren en hun leraren. Het educatieve materiaal is te gebruiken voor lessen geschiedenis, Duits, Nederlands, CKV en maatschappijleer. De website www.celan.nl begeleidt het werkschrift met extra verdiepingsopdrachten.

“Door de originaliteit van het lespakket, de uitgebreide testfase en de nauwe samenwerking met scholen, leraren en wetenschappers sluit Werkschrift Todesfuge goed aan bij de beleefwereld van de leerlingen. Het is een originele en impactvolle manier om de Holocaust en de bevrijding onder de aandacht te brengen door scholieren uit te dagen na te denken over de betekenis van het gedicht en de waarde van herinneren en herdenken in deze tijd.”
Lisette Mattaar, directeur van het vfonds

Bezorgen in de klas
Het werkschrift is ontwikkeld en getest in nauwe samenspraak met vo-leraren en leerlingen. Ervaringen bij het ontwikkelen van het materiaal hebben Paul Sars en zijn vakdidactisch team doen beseffen dat het een grote meerwaarde heeft als de werkschriften met een inleidende les in de klas worden afgeleverd, waarbij ook Radboud-studenten worden betrokken, die in leeftijd dicht bij de scholieren staan.
Bij de aanbieding in de klas van de werkschriften speelt daarbij nog iets heel speciaals een rol. Paul Sars heeft de beschikking over een origineel typoscript van Todesfuge uit de periode 1945-1949: het door Paul Celan zelf getypte gedicht. Deze broze velletjes papier, het verhaal hoe die in Nederland, en uiteindelijk ‘hier- en-nu’ in de klas terecht zijn gekomen, wordt bij de schoolbezoeken ingezet als een extra impuls voor scholieren om met aandacht te lezen.

Scholierenbezoek aan tentoonstelling
In het Joods Historisch Museum staat van 11 december 2020 tot 16 mei 2021 het gedicht Todesfuge centraal in de tentoonstelling Een graf in de wolken. Graag wil Paul Sars 500 scholieren die in hun klas het werkschrift over Todesfuge hebben gebruikt in staat stellen om met hun leraar de tentoonstelling te bezoeken. Zij krijgen daarnaast een rondleiding door de vaste opstelling van het museum. Op die manier maken scholieren ook nader kennis met de joodse geschiedenis en cultuur.

Helpt u mee?
In 2020 vieren we 75 jaar vrijheid. In de tentoonstelling en het werkschrift over Todesfuge worden ook de zin en de waarde van herinneren en herdenken getoond. 75 jaar na de oorlog is het van belang om daarbij nadrukkelijk ook jongere generaties te betrekken.
Om de universiteit te helpen om 500 scholieren een programma in het Joods Historisch Museum aan te bieden en om de werkschriften met een les bij 500 scholieren in de klas te bezorgen is € 12.000 nodig. Wilt u helpen? Doneer dan via deze website. Ieder bedrag is welkom. Samen kunnen we jongeren extra betrekken bij het herinneren aan en herdenken van de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Het gedicht Todesfuge

De Duitstalige joodse dichter Paul Celan schreef in mei 1945 het gedicht Todesfuge over de verschrikkingen van de concentratiekampen, waarin zijn ouders en veel van zijn vrienden werden vermoord. Zo net na de oorlog kon zijn dichterlijke beschrijving van Auschwitz – “de dood is een meester uit Duitsland” - niet op veel begrip rekenen en leidde tot heftige discussies en debat. Tegenwoordig geldt Todesfuge echter als dé poëtische ‘vertaling’ van de Holocaust en wordt Celan beschouwd als een van de grootste dichters van de twintigste eeuw. Todesfuge is in meer dan veertig talen vertaald en is een van de meest gepubliceerde en besproken Duitstalige gedichten.

Tentoonstelling 'Een graf in de wolken'

Op 11 december 2020 opent in het Joods Historisch Museum in Amsterdam een tentoonstelling over Todesfuge: ‘Een graf in de wolken’. In de tentoonstelling wordt onder meer de maatschappelijke impact van het gedicht belicht en de grote invloed die het heeft gehad op het werk van beeldend kunstenaars, componisten en schrijvers. De keuze voor deze tentoonstelling juist dit jaar is geen toeval. 2020 is een bijzonder jaar in relatie tot Todesfuge; het is precies 100 jaar na Celans geboorte, 50 jaar na zijn overlijden en 75 jaar na de bevrijding van Auschwitz. Paul Sars, hoogleraar Duits aan de Radboud Universiteit, is samen met kunstenares Helly Oestreicher conservator van de tentoonstelling.